ปอดอักเสบ (Pneumonia) คืออะไร? รู้ทันอาการ สาเหตุ วิธีรักษาและการป้องกัน

โรคปอดอักเสบ (Pneumonia) หรือโรคปอดบวม เป็นโรคติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจที่ทำให้เนื้อเยื่อโดยรอบและถุงลมปอดเกิดการอักเสบ ส่งผลให้การแลกเปลี่ยนออกซิเจนทำงานได้ไม่เต็มที่ ผู้ป่วยอาจมีอาการตั้งแต่ไอ มีไข้ ไปจนถึงหายใจหอบเหนื่อยและเกิดภาวะหายใจล้มเหลวได้ โดยเฉพาะในเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีโรคประจำตัว

การสังเกตอาการตั้งแต่ระยะแรกและเข้ารับการตรวจรักษาจำเพาะด้ายยาอย่างรวดเร็วและเหมาะสม จึงเป็นสิ่งสำคัญในการลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อน

ปอดอักเสบเกิดจากสาเหตุใด?

ปอดอักเสบเกิดจาก 2 สาเหตุหลักคือ การติดเชื้อและการไม่ติดเชื้อ เช่น สารเคมีที่ระเหยได้, ยาเคมีบำบัด, ภาวะแพ้ภูมิตนเอง เช่น ในโรคพุ่มพวง Systemic Lupus Erythematosus (SLE) สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือการติดเชื้อ

• เชื้อแบคทีเรีย: เช่น Streptococcus pneumoniae ซึ่งเป็นหนึ่งในเชื้อสำคัญที่ทำให้เกิดปอดอักเสบ (เชื้อที่พบบ่อยที่สุดในผู้สูงอายุ ซึ่งเรียกโรคนี้ว่า pneumococcus pneumoniae
• เชื้อไวรัส: เช่น ไข้หวัดใหญ่ RSV และเชื้อไวรัส COVID-19
• เชื้อรา: พบได้น้อย แต่มีโอกาสเกิดขึ้นในผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง

เชื้อโรคสามารถแพร่กระจายผ่านการสัมผัส, ละอองฝอยจากการไอหรือจาม และเข้าสู่ร่างกายผ่านทางเดินหายใจ นอกจากนี้ ปอดอักเสบบางชนิดอาจเกิดจากการสำลักอาหาร น้ำลาย หรือสิ่งแปลกปลอมเข้าสู่ปอดได้ ซึ่งทำให้มีการติดเชื้อแบคทีเรียตามมาได้ นอกจากนี้อาจเกิดจากการแพร่กระจายของเชื้อตามกระแสโลหิต

อาการปอดอักเสบ สังเกตอย่างไร?

อาการของโรคปอดอักเสบอาจแตกต่างกันตามชนิดของเชื้อ อายุ และสุขภาพของผู้ป่วย โดยอาการที่พบได้ ได้แก่

• มีไข้สูง หนาวหรือเหงื่อออก
• ไอแห้งหรือไอมีเสมหะ
• หายใจเร็ว หายใจเหนื่อย หรือหอบ
• เจ็บหน้าอกขณะหายใจเข้าลึก ๆ หรือไอ
• อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร
• ในบางรายอาจมีคลื่นไส้ อาเจียน หรือท้องเสียร่วมด้วย

อาการปอดอักเสบในเด็กและผู้สูงอายุอาจไม่เหมือนกัน

• เด็กเล็ก: อาจมีอาการหายใจเร็ว หอบ หน้าอกบุ๋ม ซึมลง ดูดนมหรือรับประทานอาหารได้น้อย
• ผู้สูงอายุ: อาจมีอาการสับสน ซึมลง อ่อนเพลีย หรือเบื่ออาหาร โดยบางรายอาจไม่มีไข้ชัดเจน

หากมีอาการหายใจลำบาก ริมฝีปากหรือปลายมือเขียว ซึมลงผิดปกติ หรือมีอาการรุนแรง ควรรีบไปโรงพยาบาลทันที

ใครบ้างที่เสี่ยงเป็นโรคปอดอักเสบ?

แม้โรคปอดอักเสบจะเกิดขึ้นได้กับคนทุกวัย แต่กลุ่มที่มีโอกาสเกิดอาการรุนแรงหรือภาวะแทรกซ้อนได้มาก ได้แก่

• เด็กเล็ก โดยเฉพาะเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี
• ผู้สูงอายุ โดยเฉพาะผู้ที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไป
• ผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน โรคหัวใจ หรือโรคปอดเรื้อรัง
• ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำหรือได้รับยากดภูมิคุ้มกัน
• ผู้ที่สูบบุหรี่หรือสัมผัสมลพิษทางอากาศเป็นประจำ

โรคปอดอักเสบวินิจฉัยได้อย่างไร?

แพทย์จะซักประวัติ ตรวจร่างกาย และประเมินอาการทางระบบทางเดินหายใจ โดยอาจพิจารณาการตรวจเพิ่มเติมตามความเหมาะสม เช่น

1. เอกซเรย์ปอด (Chest X-ray): ช่วยตรวจหาความผิดปกติหรือบริเวณที่มีการอักเสบในปอด
2. ตรวจวัดระดับออกซิเจนในเลือด: ประเมินว่าร่างกายได้รับออกซิเจนเพียงพอหรือไม่
3. ตรวจเลือด: ช่วยประเมินการอักเสบและภาวะติดเชื้อ
4. ตรวจหาเชื้อ: เช่น การตรวจเสมหะหรือการตรวจหาเชื้อไวรัสในกรณีที่แพทย์เห็นว่าจำเป็น

ปอดอักเสบรักษาอย่างไร?

แนวทางการรักษาขึ้นอยู่กับสาเหตุของโรค ความรุนแรง และสุขภาพโดยรวมของผู้ป่วย

• ปอดอักเสบจากเชื้อแบคทีเรีย: แพทย์จะพิจารณาให้ยาปฏิชีวนะตามความเหมาะสม และควรรับประทานยาตามคำแนะนำให้ครบถ้วน
• ปอดอักเสบจากเชื้อไวรัส: การรักษาขึ้นอยู่กับชนิดของไวรัสและความรุนแรง อาจให้ยาต้านไวรัสในกรณีที่มีข้อบ่งชี้ ร่วมกับการรักษาตามอาการ
• ผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรง: อาจจำเป็นต้องนอนโรงพยาบาลเพื่อให้ออกซิเจน ให้สารน้ำ และดูแลระบบทางเดินหายใจอย่างใกล้ชิด

ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะรับประทานเอง เพราะยาฆ่าเชื้อแบคทีเรียไม่สามารถรักษาการติดเชื้อไวรัสได้และอาจไม่สามารถรักษาโรคติดเชื้อแบคทีเรียที่รุนแรง นอกจากนี้ยังเพิ่มโอกาสให้เกิดเชื้อดื้อยา

วิธีป้องกันโรคปอดอักเสบ

การลดโอกาสรับเชื้อและดูแลสุขภาพให้แข็งแรงสามารถช่วยลดความเสี่ยงของโรคปอดอักเสบได้ โดยควรปฏิบัติดังนี้

• รับวัคซีนตามคำแนะนำของแพทย์ เช่น วัคซีนไข้หวัดใหญ่ วัคซีนป้องกันโรคปอดอักเสบจากเชื้อนิวโมคอคคัส วัคซีน RSV และวัคซีนอื่น ๆ ตามช่วงวัยและความเสี่ยง
• ล้างมือด้วยสบู่หรือแอลกอฮอล์เจลอย่างสม่ำเสมอ
• สวมหน้ากากอนามัยเมื่ออยู่ในพื้นที่แออัดหรือใกล้ชิดผู้ที่มีอาการป่วย
• หลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ที่มีอาการไอหรือจาม
• งดสูบบุหรี่และหลีกเลี่ยงควันบุหรี่
• พักผ่อนให้เพียงพอ รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ และออกกำลังกายอย่างเหมาะสม

อย่ามองข้ามอาการไอ ไข้ และหายใจเหนื่อย

โรคปอดอักเสบเป็นโรคที่เกิดขึ้นได้กับทุกวัย โดยเฉพาะเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีโรคประจำตัว หากมีอาการไอร่วมกับไข้ หายใจเร็ว หรือเหนื่อยผิดปกติ ควรเข้ารับการตรวจเพื่อหาสาเหตุ ไม่ควรปล่อยให้อาการรุนแรงขึ้น

การรู้ทันอาการ ตรวจวินิจฉัยอย่างเหมาะสม และป้องกันด้วยการดูแลสุขภาพรวมถึงรับวัคซีนตามคำแนะนำของแพทย์ เป็นแนวทางสำคัญในการลดความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อนจากโรคปอดอักเสบ