มือ เท้า ปาก ติดต่อได้อย่างไร? รู้วิธีป้องกัน ลดความเสี่ยงการแพร่เชื้อในเด็ก

โรคมือ เท้า ปาก เป็นโรคติดต่อที่พบได้บ่อยในเด็กเล็ก โดยเฉพาะเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี มักระบาดในศูนย์เด็กเล็ก โรงเรียนอนุบาล และสถานรับเลี้ยงเด็ก เนื่องจากเชื้อสามารถแพร่กระจายได้ง่ายจากการสัมผัสใกล้ชิด แม้ผู้ป่วยบางรายจะมีอาการไม่รุนแรง แต่หากได้รับเชื้อบางสายพันธุ์อาจเกิดภาวะแทรกซ้อนที่เป็นอันตรายได้

การรู้ว่าโรคมือ เท้า ปาก ติดต่อได้อย่างไร จะช่วยให้คุณพ่อคุณแม่และผู้ดูแลสามารถป้องกันการแพร่เชื้อได้อย่างมีประสิทธิภาพ

โรคมือ เท้า ปาก คืออะไร?

โรคมือ เท้า ปาก (Hand, Foot and Mouth Disease: HFMD) เกิดจากการติดเชื้อไวรัสในกลุ่มเอนเทอโรไวรัส (Enterovirus) โดยเฉพาะเชื้อ Coxsackievirus และ Enterovirus 71 (EV71) ซึ่งพบได้บ่อยในเด็กเล็ก

ผู้ป่วยมักมีอาการไข้ เจ็บคอ เบื่ออาหาร และมีตุ่มน้ำหรือแผลในปาก รวมถึงผื่นหรือตุ่มน้ำบริเวณฝ่ามือ ฝ่าเท้า และบางรายอาจพบที่ก้นหรือขา

โรคมือ เท้า ปาก ติดต่อได้อย่างไร?

โรคมือ เท้า ปาก สามารถติดต่อจากคนสู่คนได้ง่าย โดยเฉพาะในช่วง สัปดาห์แรกของการป่วย ซึ่งเป็นช่วงที่มีการแพร่เชื้อสูง

1. สัมผัสน้ำลาย น้ำมูก หรือเสมหะของผู้ป่วย

เชื้อสามารถแพร่กระจายผ่านการไอ จาม การพูดคุยใกล้ชิด หรือการใช้ช้อน แก้วน้ำ และของใช้ร่วมกัน

2. สัมผัสน้ำจากตุ่มพองหรือแผล

หากสัมผัสตุ่มน้ำหรือของเหลวจากแผลของผู้ป่วย แล้วนำมือมาสัมผัสปาก จมูก หรือดวงตา อาจทำให้ติดเชื้อได้

3. สัมผัสอุจจาระของผู้ป่วย

เชื้อไวรัสสามารถขับออกมากับอุจจาระได้นานหลายสัปดาห์ แม้อาการจะหายแล้ว หากล้างมือไม่สะอาดหลังเปลี่ยนผ้าอ้อมหรือเข้าห้องน้ำ ก็อาจแพร่เชื้อสู่ผู้อื่นได้

4. สัมผัสสิ่งของหรือพื้นผิวที่ปนเปื้อนเชื้อ

ของเล่น โต๊ะ เก้าอี้ ลูกบิดประตู หรืออุปกรณ์การเรียนที่ปนเปื้อนเชื้อ หากไม่ได้รับการทำความสะอาด ก็สามารถเป็นแหล่งแพร่เชื้อได้

โรคมือ เท้า ปาก ติดต่อได้นานแค่ไหน?

ผู้ป่วยสามารถแพร่เชื้อได้ตั้งแต่ช่วงเริ่มมีอาการ และมีการแพร่เชื้อสูงในช่วง 5–7 วันแรกของการป่วย อย่างไรก็ตาม เชื้ออาจยังคงถูกขับออกทางอุจจาระได้นาน 4–8 สัปดาห์ หลังอาการหาย จึงควรใส่ใจเรื่องการล้างมือและสุขอนามัยอย่างต่อเนื่อง

ใครบ้างที่เสี่ยงติดโรคมือ เท้า ปาก?

• เด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี
• เด็กที่อยู่ในศูนย์เด็กเล็กหรือโรงเรียนอนุบาล
• เด็กที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ
• ผู้ดูแลหรือสมาชิกในครอบครัวที่สัมผัสผู้ป่วยอย่างใกล้ชิด

แม้ผู้ใหญ่จะติดเชื้อได้ แต่ส่วนใหญ่มักมีอาการไม่รุนแรงหรือไม่มีอาการ อย่างไรก็ตาม ยังสามารถแพร่เชื้อให้เด็กได้

วิธีป้องกันโรคมือ เท้า ปาก

การป้องกันที่ดีที่สุด คือการลดโอกาสสัมผัสเชื้อ โดยควรปฏิบัติดังนี้

• ล้างมือด้วยสบู่และน้ำสะอาดเป็นประจำ โดยเฉพาะก่อนรับประทานอาหารและหลังเข้าห้องน้ำ
• หลีกเลี่ยงการใช้ช้อน แก้วน้ำ ผ้าเช็ดหน้า หรือของใช้ส่วนตัวร่วมกับผู้อื่น
• ทำความสะอาดของเล่นและพื้นผิวที่เด็กสัมผัสบ่อย
• สอนเด็กให้ปิดปากและจมูกเมื่อไอหรือจาม
• หากเด็กป่วย ควรหยุดเรียนและพักรักษาตัวที่บ้านจนกว่าจะหาย เพื่อลดการแพร่เชื้อ

เมื่อไหร่ควรรีบพาเด็กไปพบแพทย์?

แม้โรคมือ เท้า ปาก ส่วนใหญ่จะหายได้เองภายใน 7–10 วัน แต่ควรรีบพบแพทย์หากเด็กมีอาการต่อไปนี้

• ไข้สูงเกิน 39 องศาเซลเซียส หรือไข้ไม่ลด
• ซึม ไม่ยอมรับประทานอาหารหรือน้ำ
• อาเจียนบ่อย
• หายใจเร็ว หอบเหนื่อย
• ชัก แขนขาอ่อนแรง หรือสะดุ้งบ่อยผิดปกติ

อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของภาวะแทรกซ้อน โดยเฉพาะการติดเชื้อ Enterovirus 71 (EV71) ซึ่งอาจส่งผลต่อสมอง หัวใจ หรือระบบประสาทได้

โรคมือ เท้า ปาก เป็นโรคติดต่อที่แพร่กระจายได้ง่ายผ่านน้ำลาย น้ำมูก ตุ่มน้ำ อุจจาระ และการสัมผัสสิ่งของที่ปนเปื้อนเชื้อ แม้ส่วนใหญ่เด็กจะหายได้เอง แต่การป้องกันด้วยการล้างมือ รักษาความสะอาด และหลีกเลี่ยงการสัมผัสผู้ป่วย เป็นวิธีสำคัญที่ช่วยลดการแพร่ระบาดได้ หากเด็กมีอาการรุนแรงหรือมีสัญญาณอันตราย ควรรีบพาไปพบกุมารแพทย์โดยเร็ว