โรคโปลิโอ (Polio) เป็นโรคติดต่อที่เกิดจาก เชื้อไวรัสโปลิโอ (Poliovirus) ซึ่งสามารถทำลายระบบประสาทส่วนกลางของมนุษย์ ทำให้เกิดอาการอ่อนแรงของกล้ามเนื้อ และในบางรายอาจถึงขั้น เป็นอัมพาตถาวรหรือเสียชีวิตได้

แม้ปัจจุบันโรคนี้จะพบได้น้อยมากจากการรณรงค์ฉีดวัคซีนทั่วโลก แต่การป้องกันยังคงเป็นสิ่งสำคัญ เพราะหากมีการแพร่ระบาดกลับมา โรคนี้อาจสร้างผลกระทบอย่างรุนแรงได้อีกครั้ง

สาเหตุของโรคโปลิโอ

โรคโปลิโอเกิดจาก เชื้อไวรัสโปลิโอ (Poliovirus) ซึ่งอยู่ในกลุ่ม Enterovirus โดยเชื้อมักแพร่ผ่านทาง

• การรับประทานอาหารหรือดื่มน้ำที่ปนเปื้อนอุจจาระของผู้ติดเชื้อ
• การสัมผัสกับผู้ป่วยหรือสิ่งของที่มีเชื้อไวรัส
• ในบางกรณีอาจแพร่ผ่านละอองน้ำลายเมื่อไอหรือจาม

เชื้อไวรัสโปลิโอจะเข้าไปในร่างกายและเพิ่มจำนวนในลำไส้ ก่อนแพร่เข้าสู่กระแสเลือดและระบบประสาทส่วนกลาง

อาการของโรคโปลิโอ

ผู้ติดเชื้อไวรัสโปลิโอส่วนใหญ่ ไม่มีอาการแสดงชัดเจน แต่ยังสามารถแพร่เชื้อไปยังผู้อื่นได้

ในรายที่มีอาการ อาจแบ่งได้เป็น 3 ระดับความรุนแรงคือ

1. แบบไม่มีอาการอัมพาต (Non-paralytic polio)

• มีไข้ ปวดศีรษะ คอแข็ง คลื่นไส้ หรืออ่อนเพลีย
• บางรายอาจมีอาการคล้ายไข้หวัดใหญ่

2. แบบมีอาการอัมพาต (Paralytic polio)

• กล้ามเนื้ออ่อนแรงเฉียบพลัน โดยเฉพาะแขน ขา หรือกล้ามเนื้อหายใจ
• อาจเกิดอัมพาตถาวรถ้าเส้นประสาทถูกทำลายอย่างถาวร

3. กลุ่มอาการหลังโปลิโอ (Post-polio syndrome)

• พบในผู้ที่เคยเป็นโปลิโอมาก่อนหลายปี แล้วกลับมาอ่อนแรงอีกครั้ง

การวินิจฉัยโรคโปลิโอ

แพทย์จะซักประวัติการสัมผัสเชื้อและตรวจร่างกาย พร้อมส่งตรวจเพิ่มเติม เช่น

• ตรวจอุจจาระหรือตัวอย่างคอหอย เพื่อหาเชื้อไวรัส
• การตรวจน้ำไขสันหลัง (Lumbar puncture) เพื่อดูการติดเชื้อในระบบประสาท

การรักษาโรคโปลิโอ

ปัจจุบัน ยังไม่มียารักษาเฉพาะโรคโปลิโอ การรักษาจะมุ่งเน้นไปที่การดูแลประคับประคองอาการ ได้แก่

• พักผ่อนให้เพียงพอ
• กายภาพบำบัด เพื่อฟื้นฟูการทำงานของกล้ามเนื้อ

ใช้อุปกรณ์ช่วยพยุงในรายที่มีอาการอ่อนแรงหรืออัมพาต

การป้องกันโรคโปลิโอด้วยวัคซีน

วิธีป้องกันโรคโปลิโอที่ได้ผลที่สุดคือ การฉีดวัคซีนโปลิโอ (Polio Vaccine) ซึ่งมีอยู่ 2 ชนิด ได้แก่

1. วัคซีนโปลิโอชนิดกิน (OPV – Oral Polio Vaccine)
   มีเชื้อไวรัสที่อ่อนฤทธิ์ เหมาะสำหรับการสร้างภูมิคุ้มกันหมู่ในชุมชน
2. วัคซีนโปลิโอชนิดฉีด (IPV – Inactivated Polio Vaccine)
   เป็นเชื้อตาย ปลอดภัยสูง นิยมใช้ในหลายประเทศ

 “ตารางการฉีดวัคซีนโปลิโอในประเทศไทย”

• เข็มที่ 1 : อายุ 2 เดือน
• เข็มที่ 2 : อายุ 4 เดือน
• เข็มที่ 3 : อายุ 6 เดือน
• เข็มกระตุ้น : อายุ 1 ปี 6 เดือน และ 4 ปี

กลุ่มเสี่ยงที่ควรระวัง

• เด็กเล็กที่ยังไม่ได้รับวัคซีนครบ
• ผู้ที่อาศัยในพื้นที่สุขาภิบาลไม่ดี
• ผู้เดินทางไปยังประเทศที่ยังพบการระบาดของโรค
• บุคลากรทางการแพทย์ที่ใกล้ชิดผู้ป่วย

แม้ว่า “โรคโปลิโอ” จะใกล้หมดไปจากโลก แต่ยังไม่หมดไปอย่างถาวร การป้องกันด้วย วัคซีนโปลิโอครบตามกำหนด จึงเป็นสิ่งสำคัญที่สุดในการปกป้องลูกน้อยและครอบครัว