โรคหลอดเลือดสมองอุดตัน (Ischemic Stroke) เป็นภาวะที่เลือดไม่สามารถไหลเวียนไปเลี้ยงสมองได้อย่างเพียงพอ ทำให้สมองขาดออกซิเจนและเซลล์สมองเริ่มตายอย่างรวดเร็ว หากไม่ได้รับการรักษาทันท่วงที อาจส่งผลให้ผู้ป่วยกลายเป็น อัมพฤกษ์ อัมพาต หรือเสียชีวิตได้ ภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมง

หลายคนเข้าใจว่าโรคหลอดเลือดสมองจะเกิดขึ้นเฉพาะในผู้สูงอายุเท่านั้น แต่ในความเป็นจริง วัยทำงานและวัยรุ่น ก็มีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นเช่นกัน โดยเฉพาะผู้ที่มีความดันโลหิตสูง เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง สูบบุหรี่ หรือพักผ่อนไม่เพียงพอ

สังเกตอาการโรคหลอดเลือดสมอง BEFAST ก่อนสายเกินไป

การสังเกตอาการเบื้องต้นเป็นสิ่งสำคัญ เพราะหากสามารถนำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลได้ภายในเวลาที่เหมาะสม จะเพิ่มโอกาสรอดและฟื้นตัวได้ดี

หลักสังเกตง่าย ๆ คือ BEFAST

B – Balance (เสียการทรงตัว): เดินเซ เวียนศีรษะ บ้านหมุนฉับพลัน
 E – Eyes (การมองเห็นผิดปกติ): ตามัว เห็นภาพซ้อน หรือมองไม่เห็นฉับพลัน
 F – Face Drooping (ใบหน้าเบี้ยว): ยิ้มแล้วมุมปากตก
 A – Arm Weakness (แขนขาอ่อนแรง): ยกแขนไม่ขึ้น กำมือไม่ได้
 S – Speech Difficulty (พูดลำบาก): พูดไม่ชัด พูดไม่ออก
 T – Time to call (โทรขอความช่วยเหลือทันที): รีบนำส่งโรงพยาบาลโดยเร็วที่สุด

อาการอื่น ๆ ที่ต้องระวัง เช่น ปวดศีรษะรุนแรงเฉียบพลัน เดินไม่ตรง หรือมึนงงฉับพลัน

รักษาให้ทันใน 4.5 ชั่วโมง คือ “เวลาทอง” ของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง

ช่วงเวลา 4.5 ชั่วโมงแรก หลังเริ่มมีอาการคือจุดชี้เป็นชี้ตาย หากผู้ป่วยมาถึงโรงพยาบาลทันเวลา แพทย์สามารถให้ ยาสลายลิ่มเลือด (rtPA) ผ่านทางหลอดเลือดดำ เพื่อเปิดทางให้เลือดกลับไปเลี้ยงสมองได้

กรณีที่ผู้ป่วยมาช้าเกิน 4.5 ชั่วโมง แต่ไม่เกิน 24 ชั่วโมง แพทย์อาจพิจารณาใช้วิธี ใส่สายสวนหลอดเลือดสมอง (Thrombectomy) เพื่อดึงลิ่มเลือดออกจากหลอดเลือดสมองแทน

เทคโนโลยีการรักษา โรคหลอดเลือดสมองอุดตัน

โรงพยาบาลชั้นนำในปัจจุบันใช้เทคโนโลยี MRI Scan และเครื่องมือ Bi-plane DSA เพื่อช่วยตรวจวินิจฉัยและรักษาได้อย่างแม่นยำ โดยเป็นการรักษาแบบ แผลเล็ก (Minimal Invasive) ไม่ต้องเปิดกะโหลกศีรษะ เพียงใส่สายสวนเข้าทางหลอดเลือดบริเวณขาหนีบแล้วนำลิ่มเลือดออกอย่างปลอดภัย

การดูแลหลังผ่าตัดและการฟื้นฟู

หลังรักษาภาวะหลอดเลือดสมองอุดตัน ผู้ป่วยควรได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิดในหอผู้ป่วยเฉพาะทาง เช่น SMART NEURO ICU ซึ่งมีทีมแพทย์ พยาบาล และนักกายภาพบำบัดคอยดูแลตลอด 24 ชั่วโมง

โดยแบ่งการดูแลเป็น 2 ระยะสำคัญ

• ระยะเฉียบพลัน (Early Rehabilitation): ฟื้นตัวใน ICU เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อน เช่น กล้ามเนื้ออ่อนแรง หรือติดเชื้อในปอด
• ระยะฟื้นฟู (Rehabilitation): ภายใน 3 เดือนแรกต้องทำกายภาพบำบัดอย่างต่อเนื่อง พร้อมการฝึกพูด (Speech Therapy) และฟื้นฟูความจำ (Cognitive Therapy)

การป้องกัน โรคหลอดเลือดสมองอุดตัน

• รับประทานอาหารครบ 5 หมู่ ลดเค็มและของมัน
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
• ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์
• ตรวจสุขภาพประจำปี วัดความดัน ตรวจเบาหวาน และคลื่นหัวใจ
• ผู้ที่มีความเสี่ยงควรตรวจ อัลตราซาวนด์หลอดเลือดคอ (Carotid Ultrasound) เพื่อดูว่ามีคราบไขมันเกาะหรือไม่

ตัวอย่างจริงที่ช่วยยืนยัน “เวลา” คือหัวใจสำคัญ

ผู้ป่วยชายอายุ 60 ปี ที่ดูแข็งแรงดี ตื่นเช้ามาแล้วฟุบลงกะทันหัน ตรวจพบว่าหลอดเลือดแดงใหญ่บริเวณท้ายทอยอุดตัน หลังได้รับการฉีดสีหลอดเลือดสมองและดึงลิ่มเลือดออกภายใน 2 ชั่วโมง ผู้ป่วยสามารถขยับแขนขาได้ในวันที่สาม และกลับมาเดินได้เองภายในไม่กี่วัน หากมาช้ากว่านี้เพียงเล็กน้อยอาจเสียชีวิตได้

โรคหลอดเลือดสมองอุดตัน ไม่ใช่โรคของผู้สูงอายุเท่านั้น แต่สามารถเกิดได้กับทุกเพศทุกวัย การรู้จักสัญญาณเตือน BEFAST และรีบไปโรงพยาบาลที่มีทีมแพทย์และเครื่องมือพร้อม จะช่วยเพิ่มโอกาสรอดชีวิตและลดความเสี่ยงของการเป็นอัมพฤกษ์หรืออัมพาต