แม่ท้องต้องอ่าน! เบาหวานขณะตั้งครรภ์ เสี่ยงทั้งแม่และลูก

เบาหวานขณะตั้งครรภ์คืออะไร อันตรายไหม? รู้จักอาการ สาเหตุ วิธีตรวจคัดกรองช่วงอายุครรภ์ 24–28 สัปดาห์ การดูแลรักษา และผลกระทบต่อแม่และลูก โดยสูตินรีแพทย์

เบาหวานขณะตั้งครรภ์ คืออะไร?

เบาหวานขณะตั้งครรภ์ (Gestational Diabetes Mellitus: GDM) คือ ภาวะที่ระดับน้ำตาลในเลือดของคุณแม่สูงกว่าปกติ และตรวจพบครั้งแรกระหว่างตั้งครรภ์ โดยมักเกิดในช่วงไตรมาสที่ 2–3

ภาวะนี้แตกต่างจากเบาหวานชนิดที่ 1 และชนิดที่ 2 เพราะเกิดขึ้นเฉพาะช่วงตั้งครรภ์ และส่วนใหญ่ระดับน้ำตาลจะกลับสู่ปกติหลังคลอด แต่คุณแม่กลุ่มนี้มีความเสี่ยงสูงที่จะเป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ในอนาคต

สาเหตุของเบาหวานขณะตั้งครรภ์

ระหว่างตั้งครรภ์ รกจะสร้างฮอร์โมนหลายชนิดที่ต้านการทำงานของอินซูลิน ทำให้ร่างกายดื้อต่ออินซูลินมากขึ้น หากตับอ่อนไม่สามารถผลิตอินซูลินได้เพียงพอ จะทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดสูงขึ้น

ปัจจัยเสี่ยง ได้แก่:

• อายุครรภ์มากกว่า 30–35 ปี
  
• น้ำหนักเกินหรืออ้วน
  
• มีประวัติครอบครัวเป็นเบาหวาน
  
• เคยเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์มาก่อน
  
• เคยคลอดบุตรน้ำหนักมากกว่า 4,000 กรัม
  
• มีภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS)
  

อาการของเบาหวานขณะตั้งครรภ์

ส่วนใหญ่มัก ไม่มีอาการชัดเจน จึงจำเป็นต้องตรวจคัดกรองตามนัด

บางรายอาจมีอาการ เช่น:

• ปัสสาวะบ่อย
  
• กระหายน้ำมาก
  
• อ่อนเพลียผิดปกติ
  

อย่างไรก็ตาม อาการเหล่านี้อาจคล้ายกับอาการปกติของหญิงตั้งครรภ์ จึงไม่สามารถใช้วินิจฉัยได้แน่ชัด

การตรวจคัดกรองเบาหวานขณะตั้งครรภ์ ทำเมื่อไร?

โดยทั่วไปแพทย์จะแนะนำให้ตรวจคัดกรองในช่วงอายุครรภ์ 24–28 สัปดาห์

วิธีตรวจที่ใช้บ่อย คือ

• การดื่มน้ำตาล (Glucose Challenge Test)
  
• หากผลผิดปกติ จะตรวจยืนยันด้วยการทดสอบความทนต่อน้ำตาล (OGTT)
  

ในคุณแม่ที่มีความเสี่ยงสูง อาจพิจารณาตรวจตั้งแต่ฝากครรภ์ครั้งแรก

เบาหวานขณะตั้งครรภ์ อันตรายไหม?

หากควบคุมระดับน้ำตาลได้ดี ความเสี่ยงจะลดลงอย่างมาก
แต่หากควบคุมไม่ได้ อาจเกิดผลกระทบดังนี้

ผลกระทบต่อคุณแม่

• ความดันโลหิตสูงขณะตั้งครรภ์
  
• ภาวะครรภ์เป็นพิษ
  
• เสี่ยงผ่าคลอด
  
• มีโอกาสเป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ในอนาคต
  

ผลกระทบต่อทารก

• ทารกตัวโตผิดปกติ (Macrosomia)
  
• คลอดยาก ไหล่ติด
  
• น้ำตาลในเลือดต่ำหลังคลอด
  
• เสี่ยงโรคอ้วนและเบาหวานในอนาคต
  

การดูแลรักษาเบาหวานขณะตั้งครรภ์

แนวทางการรักษาจะเน้นควบคุมระดับน้ำตาลให้อยู่ในเกณฑ์ปลอดภัย

1. ควบคุมอาหาร

• ลดอาหารหวาน น้ำตาลสูง
  
• เลือกคาร์โบไฮเดรตเชิงซ้อน
  
• รับประทานมื้อเล็ก แต่บ่อยครั้ง
  

2. ออกกำลังกาย

เช่น เดินช้า ๆ โยคะสำหรับคนท้อง (ตามคำแนะนำแพทย์)

3. ตรวจน้ำตาลปลายนิ้ว

เพื่อติดตามระดับน้ำตาลอย่างสม่ำเสมอ

4. การใช้อินซูลิน

ในบางรายที่ควบคุมด้วยอาหารไม่ได้ แพทย์อาจพิจารณาให้อินซูลิน ซึ่งปลอดภัยต่อทารก

หลังคลอดต้องทำอย่างไร?

• ระดับน้ำตาลมักกลับสู่ปกติภายใน 6–12 สัปดาห์
  
• ควรตรวจน้ำตาลซ้ำหลังคลอด
  
• ควบคุมน้ำหนัก ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
  
• ตรวจคัดกรองเบาหวานทุก 1–3 ปี

เบาหวานขณะตั้งครรภ์เป็นภาวะที่พบได้บ่อย และมักไม่มีอาการ การตรวจคัดกรองตามนัดมีความสำคัญอย่างยิ่ง หากได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม คุณแม่สามารถตั้งครรภ์และคลอดบุตรได้อย่างปลอดภัย

การฝากครรภ์สม่ำเสมอ และปฏิบัติตามคำแนะนำของสูตินรีแพทย์ จะช่วยลดความเสี่ยงทั้งต่อคุณแม่และลูกน้อยได้อย่างมีประสิทธิภาพ