เด็กสมาธิสั้น vs เด็กซน ต่างกันอย่างไร? รู้ให้ชัดก่อนกังวล

พ่อแม่หลายคนมักตั้งคำถามว่า

“ลูกซนมาก วิ่งทั้งวัน นั่งไม่ติด แบบนี้เข้าข่ายเด็กสมาธิสั้นหรือเปล่า?”

ความจริงแล้ว เด็กซนตามวัย กับ เด็กสมาธิสั้น (ADHD) มีความแตกต่างกันชัดเจน ถ้าเข้าใจถูก จะช่วยให้พ่อแม่ดูแลลูกได้เหมาะสม และไม่ตื่นตระหนกเกินไป

เด็กซนตามวัย คืออะไร

เด็กเล็กทุกคนมีธรรมชาติชอบเคลื่อนไหว ชอบสำรวจ และเรียนรู้ผ่านการเล่น ซึ่งถือเป็นพัฒนาการปกติ โดยเด็กซนตามวัยมักมีลักษณะดังนี้

• ซนเป็นช่วง ๆ ตามสถานการณ์
• เมื่อสนใจสิ่งใด สามารถจดจ่อได้นานพอสมควร
• ฟังคำสั่งและทำตามได้ เมื่อมีผู้ใหญ่กำกับดูแล
• ควบคุมตัวเองได้ดีขึ้นตามอายุ
• ไม่มีปัญหาการเรียนหรือการเข้าสังคมอย่างต่อเนื่อง

เด็กกลุ่มนี้มักซนมากในบางช่วง แต่ยังสามารถ “หยุด” และ “ปรับตัว” ได้เมื่อจำเป็น

เด็กสมาธิสั้น (ADHD) คืออะไร

เด็กสมาธิสั้น หรือ ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) คือภาวะทางพัฒนาการที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของสมอง ส่งผลให้เด็กมีปัญหาหลัก 3 ด้าน คือ

1. ขาดสมาธิ (Inattention)
2. อยู่ไม่นิ่ง (Hyperactivity)
3. หุนหันพลันแล่น (Impulsivity)

ลักษณะที่พบบ่อย เช่น

• จดจ่อกิจกรรมได้น้อยกว่าปกติ
• วอกแวกง่าย ทำงานไม่จบ
• นั่งไม่ติด เคลื่อนไหวตลอดเวลา
• พูดแทรก ไม่รอคิว ขัดจังหวะคนอื่นบ่อยๆ
• มีปัญหาการเรียนหรือทำกิจกรรมร่วมกับเพื่อน
• มีปัญหาซ้ำ ๆ ในหลายที่ เช่น บ้าน โรงเรียน สถานที่สาธารณะ

จุดสำคัญคือ…อาการจะ “ต่อเนื่อง” และเกิด “หลายสถานการณ์”

เปรียบเทียบ เด็กซน vs เด็กสมาธิสั้น

เด็กซนตามวัย

• ซนเป็นบางเวลา
• ควบคุมตัวเองได้เมื่อมีขอบเขตชัดเจน
• มีสมาธิจดจ่อกิจกรรมได้ดี เมื่อตัวเองสนใจ
• พัฒนาการดีขึ้นตามอายุ

เด็กสมาธิสั้น

• ซนตลอดเวลา หลายสถานการณ์
• ควบคุมตัวเองได้ยากแม้มีขอบเขต
• สมาธิหลุดง่าย ทำกิจกรรมไม่จบ
• ส่งผลต่อการเรียนและการใช้ชีวิตประจำวันต่อเนื่องหากไม่ได้รับการช่วยเหลือ

สัญญาณที่ควรพาลูกไปประเมิน

หากลูกมีพฤติกรรมต่อไปนี้ ควรพิจารณาพบแพทย์เพื่อประเมินอย่างละเอียด

• อาการเป็นต่อเนื่องมากกว่า 6 เดือน
• ส่งผลต่อการเรียน ความสัมพันธ์กับผู้อื่น หรือการใช้ชีวิตประจำวัน
• ที่บ้านและครูหรือผู้ดูแลสังเกตว่า “มีปัญหาเหมือนกัน”
• หุนหันพลันแล่นจนเกิดอันตราย หรือมีพฤติกรรมเสี่ยง

หากพบสัญญาณเหล่านี้ ควรพาลูกประเมินกับกุมารแพทย์เฉพาะทางด้านพัฒนาการและพฤติกรรม

วิธีดูแลและช่วยเหลือลูกเบื้องต้น

• จัดตารางชีวิตให้เป็นเวลา (ตื่น-กิน-เล่น-นอน)
• ลดสิ่งรบกวนขณะทำกิจกรรม เช่น หน้าจอ โทรศัพท์ ทีวี
• ใช้คำสั่งสั้น ชัดเจน ทีละ 1 ขั้นตอน
• ชมทันทีเมื่อทำดี เพื่อเพิ่มพฤติกรรมที่เหมาะสม
• ให้เด็กได้ออกกำลังกายสม่ำเสมอ ระบายพลังงานอย่างเหมาะสม

การช่วยเหลือตั้งแต่ระยะแรก จะทำให้เด็กพัฒนาได้เต็มศักยภาพมากขึ้น

เด็กซน ไม่จำเป็นต้องเป็นเด็กสมาธิสั้นเสมอไป แต่ถ้าพฤติกรรมรุนแรง ต่อเนื่อง และกระทบชีวิตประจำวัน การประเมินโดยแพทย์เฉพาะทาง คือวิธีที่ดีที่สุด เพื่อให้ทราบสาเหตุที่แท้จริงและวางแผนดูแลได้อย่างเหมาะสม